Apple'ın 30 Yıllık Büyük Kabusu Copland Web Tarayıcısında Yeniden Doğdu

Teknoloji dünyasının köşe taşlarından biri olan Apple, tarihi boyunca pek çok devrim niteliğinde hamleye imza attı; ancak Cupertino merkezli şirketin geçmişinde hüsranla sonuçlanan ve teknoloji tarihinin tozlu raflarına kaldırılan projeler de az değil. Bunların arasında en çok merak edileni ve en büyük bütçeli olanı şüphesiz Copland projesiydi. Apple'ın klasik System 7 mimarisini modernleştirmek amacıyla yola çıktığı, PowerPC tabanlı mikroçekirdek mimarisi, korumalı bellek ve öncelikli çoklu görev (preemptive multitasking) yetenekleriyle donatılmış bu işletim sistemi, tam 30 yıl önce rafa kaldırılmıştı. Günümüzde ise bağımsız geliştiricilerin çabaları sayesinde bu tarihi başarısızlık, doğrudan modern web tarayıcıları üzerinden deneyimlenebiliyor.

Tarihin Tozlu Raflarından Web Tarayıcısına: Copland D11E4 Deneyimi

Yıllar boyunca sadece Apple'ın dar geliştirici çevrelerinde efsane olarak anılan Copland'in son geliştirici sürümlerinden biri olan D11E4, artık herhangi bir ek kurulum yapmadan doğrudan tarayıcı üzerinden çalıştırılabiliyor. Yazılım geliştirici Michael Steil (sektördeki tanınan adıyla Mist), DingusPPC adlı Power Mac emülatörüne yaptığı deneysel bir çatal (fork) çalışması sayesinde bu imkansızı gerçeğe dönüştürdü.

Hazırlanan sistem, Haziran 1996 tarihli son kararsız geliştirici sürümünü gün ışığına çıkarıyor. Emülatör üzerinde çalışan bu sürüm, dönemin yazılım zorluklarını ve Apple'ın yaşadığı çelişkileri birebir yansıtıyor. Sistem herhangi bir bellek hatasıyla veya kod uyuşmazlığıyla karşılaştığında doğrudan bir hata ayıklayıcıya (debugger) düşüyor ve kullanıcıdan manuel müdahale bekliyor. Bu durum, projenin neden hiçbir zaman piyasaya çıkabilecek kararlılık seviyesine ulaşamadığını açıkça kanıtlıyor.

Yapay Zeka Destekli Emülasyon ve Kod Yamaları

Bu tarihi deneyimin arkasındaki en ilginç detaylardan biri ise modern teknolojilerin geçmişi canlandırmada oynadığı rol. Michael Steil, DingusPPC emülatörünün Copland'i önyükleyebilmesi (boot edebilmesi) için gereken 11 kritik yamanın yapay zeka yardımıyla yazıldığını belirtti. Ana akım açık kaynak projeleri yapay zeka destekli yamaları doğrudan kabul etmediği için bu düzeltmelerin özel bir süreçten geçmesi gerekse de, yapay zekanın yazılım arkeolojisindeki gücü bir kez daha gözler önüne serildi.

1995 yılındaki Dünya Çapında Geliştiriciler Konferansı'nda (WWDC) dönemin Apple CEO'su Gil Amelio tarafından büyük bir şovla gösterilen Copland, aslında kağıt üstünde harika planlara dayanıyordu. Ancak projenin büyük bir kısmı bitmiş kodlardan değil, sadece mimari planlar ve dokümantasyondan ibaretti. 2009 yılında Michael Steil tarafından bir araya getirilen Apple Copland Reference Documentation arşivi, bu devasa vizyonun ne kadar dağınık olduğunu gözler önüne sermişti. Copland'in ardından planlanan Gershwin kod adlı halef işletim sistemi ise masadan hiç kalkamadı.

Ellen Hancock'un Müdahalesi ve NeXT Dönüm Noktası

Copland'in projede yaşadığı devasa gecikmeler ve bütçe aşışları, Apple'ı uçurumun kenarına sürüklemişti. Durumu toparlamak için IBM'den şirkete transfer edilen ve baş teknoloji sorumlusu (CTO) olarak göreve başlayan merhum Ellen Hancock, projeyi detaylıca inceledikten sonra cesur ama kaçınılmaz bir rapor sundu: Copland tamamen iptal edilmeli ve işletim sistemi dışarıdan satın alınmalıydı.

Bu rapor doğrultusunda Apple, BeOS için Be şirketiyle ve Solaris tabanlı bir sistem için Sun Microsystems ile masaya oturdu. Ancak nihai karar, Steve Jobs'ın kurucusu olduğu NeXT şirketinin satın alınması oldu. 1996 yılının sonunda gerçekleştirilen bu hamle, Steve Jobs'ı Cupertino'ya geri döndürdü ve NeXTSTEP temelli yeni bir dönemin kapılarını araladı.

Copland'in Mirası: Mac OS 8 ve Mac OS X'e Uzanan Yol

Copland projesinin tamamı çöpe atılsa da, yıllar boyunca geliştirilen bazı olgun bileşenler Apple'ın mevcut sistemlerine entegre edildi. 1997 yılında piyasaya sürülen Mac OS 8, Copland'in meşhur Platinum arayüzünü ve PowerPC tabanlı çok iş parçacıklı Finder yapısını devraldı. Ardından gelen Mac OS 8.1 ile birlikte büyük diskler için optimize edilen HFS+ dosya biçimi hayatımıza girdi.

Öte yandan NeXT satın alımıyla elde edilen NeXTSTEP altyapısı; Motorola 680x0, Intel x86, Sun SPARC ve HP PA-RISC gibi farklı mimarilerde çalışabiliyordu. Bu taşınabilir temel, ilerleyen yıllarda Mac'lerin Intel işlemcilere geçişini kolaylaştırdığı gibi, bugün iPhone ve iPad'lere güç veren iOS ekosisteminin de temelini oluşturdu.

Eğer 30 yıl önce Copland projesi başarılı olsaydı, Apple'ın ve kişisel bilgisayar tarihinin bugünkü manzarası çok daha farklı olabilirdi. Bugün tarayıcı üzerinden erişilebilen bu tarihi yapı, dev bir teknoloji devinin en büyük hatasını ve bu hatadan ders çıkararak nasıl küllerinden doğduğunu gösteren eşsiz bir dijital müze niteliği taşıyor.