Avrupa Uzay Trafik Yönetiminde Liderliği Devralıyor: AB SST Programı Büyüyor

Dünya yörüngesindeki uyduların, roket kalıntılarının ve uzay çöplerinin sayısı her geçen gün katlanarak artarken, alçak Dünya yörüngesi benzeri görülmemiş bir trafik yoğunluğuyla karşı karşıya. Uzayda yaşanabilecek muhtemel çarpışmaların (in-space smash-ups) hem ticari telekomünikasyon altyapıları hem de ulusal güvenlik varlıkları üzerindeki tehdidi, uluslararası ajansları acil önlemler almaya zorluyor. Bu kritik dönemeçte, Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Uzay Trafik Koordinasyon Sistemi (TraCSS) projesinin geleceğinin belirsizliğini koruması, küresel uzay politikasında kartların yeniden karılmasına neden oldu. Hawaii'deki AMOS konferansında bir araya gelen ABD'li ve Avrupalı endüstri yetkilileri, Avrupa Birliği'nin uzay güvenliği, standartlar ve lisanslama gereksinimleri konusunda liderliği üstlenmeye hazır olduğunu net bir şekilde ifade etti.

EU SST Ortaklığının Küresel Çaptaki Yükselişi

TraCSS projesinin uzun vadede nasıl şekilleneceği belirsizliğini korurken, hem sivil hem de askeri operasyonlar yürüten küresel uydu operatörleri gözünü Avrupa Birliği'nin çift kullanımlı uzay trafik yönetimi programı olan EU Space Surveillance and Tracking Partnership (EU SST) girişimine çevirmiş durumda. Programın kıdemli yetkililerinden edinilen bilgilere göre, Avrupalı uydu operatörlerinin yaklaşık yüzde 95'i halihazırda EU SST'nin veri değişim süreçlerine aktif olarak katılıyor ve bu sayede gelişmiş çarpışma önleme (collision avoidance) hizmetlerinden faydalanıyor.

Avrupa Birliği'nin üzerinde çalıştığı yeni taslak uzay operasyonları yasası, kıta genelinde uydu işleten tüm ticari ve kamusal şirketlerin bu programla tam entegrasyon içinde olduklarını kanıtlamalarını zorunlu kılmaya hazırlanıyor. Her ne kadar EU SST yetkilileri ABD Ticaret ve Savunma Bakanlıkları ile düzenli bilgi alışverişinde bulunarak TraCSS programıyla yaşanabilecek olası yetki çakışmalarını önlemeye çalışsaপক্ষের koordinasyon süreçleri anlık olarak değişkenlik gösteren politik dinamiklerden etkileniyor.

Üye Sayısındaki Hızlı Artış ve Genişleyen Ağ

EU SST ekosistemi, operasyonel kabiliyetlerini ve siyasi desteğini hızla artırmaya devam ediyor. Geçtiğimiz Haziran ayında Belçika, Bulgaristan, Litvanya ve Lüksemburg gibi ülkelerin resmi katılımıyla üye hükümet sayısı 19'a yükseldi. Programın 2016 yılındaki kuruluş aşamasında sadece 5 ülkenin desteğiyle yola çıktığı düşünüldüğünde, aradan geçen on yıllık sürede kat edilen mesafe açıkça görülüyor.

Şu anda EU SST bünyesinde yer alan tam liste şu ülkelerden oluşuyor:

• Kurucu ve uzun soluklu destekçi ülkeler: Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İtalya, Letonya, Hollanda, Polonya, Portekiz, Romanya, İspanya ve İsveç.
• En son katılan üyeler: Belçika, Bulgaristan, Litvanya ve Lüksemburg.

Bu geniş ortaklık yapısı, birliğin uzay programlarını kolektif olarak yöneten EU Agency for the Space Programme (EUSPA) ile yakın iş birliği içerisinde çalışıyor. EU SST girişiminin bütçesi, ortak ülkelerin katkıları, AB'nin 2021-2027 dönemi çatı bütçesi ve çeşitli finansal enstrümanlar üzerinden finanse ediliyor. Her ne kadar EU SST ofisi yıllık bazda ayrıntılı bir bütçe raporu yayımlamasa da, 2028-2034 bütçe döneminde Avrupalı orduların kendi egemen uzay kabiliyetlerini (sovereign space capabilities) geliştirme isteğiyle birlikte fonlarda ciddi bir sıçrama yaşanması bekleniyor.

Radar Ağı ve Ticari Sensör Ekosistemi

EU SST programının temel misyonu, gökyüzünü sürekli tarayarak ticari, sivil veya askeri fark etmeksizin tüm uzay operatörlerine olası yörünge çarpışmaları hakkında erken uyarılar sunmaktır. Sistem ayrıca yeniden giriş risklerinin analizini (re-entry risks) ve uydu parçalanmaları gibi tehlikeli uzay çöpü olaylarının takibini gerçekleştiriyor.

Bu operasyonel başarı, katılımcı ülkeler genelinde konuşlandırılmış yaklaşık 70 adet radar ve teleskoptan oluşan devasa bir ağa dayanıyor. Bu sensörlerin büyük bir kısmını halihazırda ulusal orduların envanterindeki donanımlar oluşturuyor. Ancak kıdemli Avrupalı yetkililerin aktardığına göre nihai hedef, askeri ve sivil devlet sensörleri ile ticari sensörler arasında yüzde 50'lik dengeli bir oran yakalamaktır. Günümüz itibarıyla EU SST ağına uzay durumu farkındalığı (SSA) verisi sağlayan 8 farklı ticari sağlayıcı bulunuyor ve sektör kaynaklarına göre bu tedarikçi sözleşmelerinin toplam pazar büyüklüğü yıl bazında yaklaşık 700 milyon dolar seviyesinde seyrediyor.

Avrupa Komisyonu, yerli ekosistemi desteklemek adına Horizon Europe gibi geleceğin teknolojilerine odaklanan çok katmanlı hibe programları yürütüyor. 2026-2027 çalışma planı çerçevesinde, uzay takip teknolojilerinin geliştirilmesi için toplamda yaklaşık 55 milyon euro (yaklaşık 63 milyon dolar) bütçeye sahip üç farklı hibe türü aktif olarak tahsis edilmiş durumda. Öte yandan, yılda iki kez düzenlenen EU Industry and Start-ups Forum on Space Traffic Management platformu, program yöneticilerini yüzüncü aşkın ticari uzay takip girişimiyle bir araya getirerek sektörel sinerjiyi sürekli canlı tutuyor.

Stratejik Otonomi Yolunda On Yıllık Başarı

EU SST Ortaklığı Komitesi Başkanı Pascal Faucher, programın geride bıraktığı on yılı değerlendirirken şunları kaydetti: "Kırktan fazla ülkeden yüzü aşkın operatöre çarpışma önleme hizmetleri sunmaktan, 19 AB üye devleti arasında güçlü bir iş birliği inşa etmekten ve Avrupa'da yenilikçi, rekabetçi bir SSA endüstrisi yaratmaktan gurur duyuyoruz. Ortak ruhumuzla son on yılda dünya standartlarında bir SSA sistemi kurduk. Şimdi geleceğe bakarak; üye devletler, AB kurumları ve endüstri ile omuz omuza çalışmaya devam ediyor, nihai hedefimiz olan stratejik otonomiye giden yolda karurla ilerliyoruz."

Avrupa'nın uzaydaki varlığını korumak ve güvenli yörünge operasyonları yürütmek adına attığı bu adımlar, küresel uzay hukukunun ve trafik kurallarının şekillenmesinde Brüksel'in ağırlığını artıracağını net bir şekilde kanıtlıyor.