Avustralya'da Binlerce Yönlendiricinin 'Çöpe Atılması' Elektronik Atık Tartışmalarını Alevlendirdi

Avustralya hükümetinin geniş bant internet performansını denetlemek amacıyla 2020 yılında başlattığı 'Measuring Broadband Australia' (MBA) programı, geçtiğimiz ay resmi olarak sona erdi. Program kapsamında binlerce gönüllüye, ağ performansını izlemeleri için SamKnows tarafından sağlanan özel 'Whitebox' yönlendiricileri gönderilmişti. Ancak programın tamamlanmasının ardından Avustralya Rekabet ve Tüketici Komisyonu (ACCC) ve Cisco çatısı altındaki SamKnows, bu cihazları bir yazılım güncellemesiyle uzaktan devre dışı bırakarak 'tuğla' haline getirdi.

ACCC'nin raporlarına göre, program boyunca 2.600 adetten fazla cihaz dağıtıldı ve sistem, NBN (National Broadband Network) üzerinden sağlanan sabit hatlı geniş bant hizmetlerinin hız testlerini yapmak üzere kurgulandı. Haziran ayı sonunda gönderilen bilgilendirme e-postalarında, cihazların veri toplamayı durduracağı ve SamKnows One hesaplarının kapatılacağı belirtildi. Kullanıcılardan cihazlarını fişten çekmeleri ve yerel elektronik atık toplama merkezlerine teslim etmeleri istendi.

Ancak bu durum, cihazların hala donanımsal olarak kusursuz çalışması nedeniyle ciddi bir elektronik atık tartışmasını da beraberinde getirdi. Gönüllülerin paylaştığı bilgilere göre, bu yönlendiriciler aslında Linux tabanlı açık kaynaklı OpenWRT işletim sisteminin özelleştirilmiş bir versiyonunu çalıştırıyor. Donanım olarak oldukça yetenekli olan bu cihazlar, küçük teknik müdahaleler veya son bir ürün yazılımı güncellemesiyle standart bir Wi-Fi yönlendiricisine dönüştürülebilir ve ev ağlarında kullanılmaya devam edilebilir.

Konuyla ilgili görüş bildiren bazı gönüllüler, donanımların çöpe atılmasının büyük bir israf olduğunu belirterek, şirketin cihazları son kullanıcılara açacak bir 'final firmware' yayınlamak yerine onları devre dışı bırakmayı tercih etmesini eleştirdi. SamKnows tarafı konuyla ilgili sorulara net bir yanıt vermezken, şirketi 2023 yılında satın alan Cisco, tüm sorumluluğun ACCC ile yapılan anlaşma gereği komisyona ait olduğunu ifade etti. ACCC ise yönlendiricilerin neden açık kaynak kodlu kullanıma açılmadığı sorusuna net bir cevap vermeyerek, sadece cihazların programın bir parçası olduğunu ve kullanım ömürlerini tamamladıklarını savunmakla yetindi.

Geçmişte benzer bir uygulama 2011 yılında ABD'de 9.000 cihazla gerçekleştirilmiş ancak o cihazların akıbeti hakkında kamuoyuna herhangi bir açıklama yapılmamıştı. Bugün ise teknoloji dünyası, şirketlerin ve devlet kurumlarının 'kurumsal yazılım kilitlerini' kullanarak tamamen çalışır durumdaki donanımları elektronik atığa dönüştürme eğilimini, sürdürülebilirlik ilkeleri açısından sorguluyor. Uzmanlar, bu tür cihazların donanımsal ömrünün, yazılımsal ömründen çok daha uzun olduğunu ve ekosistemin çevresel etkilerini azaltmak için bu tür kapalı devre uygulamalardan vazgeçilmesi gerektiğini vurguluyor.