Felaket Üzerinden Kazanç: Orman Yangınlarını Bahis Masasına Taşıyan Tahmin Platformları

Ocak 2025'te Kaliforniya'nın Altadena ve Palisades bölgelerini etkisi altına alan yıkıcı orman yangınları, 16.000'den fazla yapıyı yok ederken 31 kişinin de hayatını kaybetmesine neden oldu. Evlerini ve on yıllık birikimlerini kaybeden Sylvie Andrews gibi bölge sakinleri yas tutarken, Polymarket gibi devasa tahmin platformları bu yangınları birer 'finansal fırsat' olarak listeledi. Kullanıcılar, yangınların ne kadar büyüyeceği, Santa Monica'ya ulaşıp ulaşmayacağı veya ne zaman kontrol altına alınacağı gibi sorular üzerinden 1,2 milyon dolar değerinde bahis oynadı.

Tahmin platformları, genellikle seçimler veya spor müsabakaları gibi olaylar için 'evet/hayır' mantığıyla çalışan bir borsa yapısı sunar. Polymarket, 2025'in Ocak ayındaki yangınlar için kendi 'market ekibi' tarafından oluşturulan yaklaşık 20 farklı soru belirlemişti. Bu sorular arasında öne çıkan bazıları şunlardı:

• Palisades Yangını Cuma gününe kadar kaç dönümlük alanı yakacak?
• Palisades Yangını Pazar gününe kadar Santa Monica'ya ulaşacak mı?
• Palisades Yangını ne zaman %50 kontrol altına alınacak?
• Palisades ve Eaton yangınları Şubat ayından önce tamamen söndürülecek mi?

Platformlar bu bahislerden işlem ücretleri alarak gelir elde ederken, yangınzedeler durumu 'ahlaki olarak kabul edilemez' ve 'kalpsizce' olarak nitelendiriyor. Uzmanlar ise bu tür sistemlerin ciddi bir güvenlik riskini, yani kundakçılığı (arson) tetikleyebileceği konusunda uyarıyor. ABD Orman Servisi sözcüsü, finansal kazancı yangın sonuçlarına bağlayan sistemlerin suistimale açık olduğunu ve kurumlarının misyonuyla kesinlikle bağdaşmadığını belirtti. Ayrıca, içeriden bilgi sahibi olan itfaiyecilerin bu platformları kullanarak 'insider trading' (içeriden öğrenenlerin ticareti) yapma ihtimali de ciddi bir etik sorun olarak öne çıkıyor.

Tartışmaların gölgesinde, sadece Kaliforniya yangınlarına odaklanan 'Wyldfyre' adlı yeni bir platform da sahneye çıktı. 'Yangını tahmin edemezsiniz ama üzerinde ticaret yapabilirsiniz' sloganıyla yola çıkan bu site, NASA ve Ulusal Kurumlararası Yangın Merkezi'nden alınan verileri kullanarak kullanıcılarına risk tahmini yapma imkanı sunuyor. Şu an için sadece simülasyon aşamasında olan platform, yakında gerçek parayla bahis dönemini başlatacağını duyurdu.

Son olarak, bu tür piyasaları savunanlar 'kitle zekası' (crowdsourcing) ile daha iyi tahminler geliştirildiğini iddia etse de, resmi otoriteler bu tezi reddediyor. Kaliforniya İtfaiye Departmanı ve Federal kurumlar, yangın yönetimi için hiçbir şekilde tahmin platformlarından gelen verileri kullanmadıklarını, yalnızca Ulusal Hava Durumu Servisi ve NOAA gibi onaylanmış bilimsel kaynaklara güvendiklerini vurguluyor. Uzmanlar, insan hayatı ve güvenliği üzerine oynanan bu bahislerin, toplumsal değerlerin finansal spekülasyon uğruna erozyona uğradığının en somut kanıtı olduğu görüşünde birleşiyor.