İklim Krizi ve Sivrisineklerin Genişleyen Coğrafyası: Hastalıklarla Mücadelede Erken Uyarı Stratejileri

Connecticut Tarım Deney İstasyonu'ndan baş bilim insanı Philip Armstrong, eyalet genelindeki sivrisinek izleme programı aracılığıyla bölgeye ait olmayan türlerin varlığını tespit etti. Özellikle 'Asya kaplan sivrisineği' (Aedes albopictus) gibi türlerin daha önce hiç görülmediği kuzey bölgelerine yayılması, Dang humması ve Zika gibi ciddi enfeksiyonların yerel halk için yeni bir tehdit oluşturabileceğini kanıtlıyor. Eyalet düzeyinde yürütülen izleme çalışmaları, virüslerin yayıldığı 'sıcak noktaları' insan vakaları henüz rapor edilmeden önce belirlemeyi hedefliyor; zira uzmanlara göre hastalıklar insanlar üzerinde görüldüğünde önleyici müdahale için artık çok geç kalınmış oluyor.

Amerika Birleşik Devletleri genelinde merkezi bir veri tabanının yokluğu, sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadelede en büyük engel olarak görülüyor. Şu anda 1.000'den fazla yerel kontrol ajansı tarafından yürütülen birbirinden kopuk çabalar, 'yama bohçası' şeklinde tanımlanan düzensiz bir yapıya sahip. Amerikan Sivrisinek Kontrol Derneği'nden Dan Markowski, tüm eyaletlerden gelen verileri toplayıp paylaşan ulusal bir sürveyans veri tabanının şart olduğunu belirtiyor, ancak bu projelerin hayata geçmesi için gerekli finansal kaynağın bulunması büyük bir engel teşkil ediyor.

Sivrisineklerin taşıdığı hastalıkların başında gelen ve 1999 yılından bu yana ABD'de 3.300'den fazla ölüme neden olan Batı Nil virüsü, bu sezon Connecticut'ta şimdiden tespit edildi. Bunun yanı sıra, %30 civarında ölüm oranına sahip olan ve ciddi nörolojik sorunlar doğurabilen Doğu at ensefaliti (EEE) virüsü, New England bölgesinde geçmişte görülmemiş bir döngüsel aktivite sergiliyor. Araştırmacılar, bu durumun iklim değişikliğinin somut bir sonucu olduğunu ve bulaş sezonunun uzadığını, ayrıca sivrisineklerin üreme döngülerinin sıcaklıkla birlikte hız kazandığını ifade ediyor.

Sivrisinek izleme programlarının lojistik ve mali zorlukları, bilim insanlarını yeni çözüm arayışlarına itiyor. SUNY Çevre Bilimi ve Ormancılık Koleji'nden Brian Leydet, 2024 yılında St. Lawrence County'de kurulan izleme projesinde, kırsal bölgelerde kuru buz (karbondioksit kaynağı) bulmanın zorluğu gibi pratik engellerle karşılaştıklarını paylaşıyor. İzleme sistemlerinde kullanılan temel yöntemler şunlardır:

• 'Pis su' (çürüyen organik madde) içeren tuzaklar: Dişi sivrisinekleri cezbetmek için kullanılır.
• Kuru buz içeren tuzaklar: Karbondioksit salgılayarak memelilerin kokusunu taklit eder ve sivrisinekleri çeker.
• Laboratuvar analizi: Yakalanan sivrisineklerin türlerinin teşhis edilmesi, ayrıştırılması ve virüs taşıyıp taşımadıklarının test edilmesi.

New York Eyalet Yasama Meclisi'ne sunulan yeni bir tasarı, mevcut kopuk sistemi 'kapsamlı ve merkezi' bir sürveyans programına dönüştürmeyi hedefliyor. Uzmanlar, sadece yerel düzeyde yürütülen ve finansal kısıtlamalarla sürekli kesintiye uğrayan programların, iklim değişikliğinin yarattığı ekolojik kaymaları anlamak için yetersiz kaldığını vurguluyor. Gelecekte Dang, Zika, chikungunya ve sıtma gibi tropikal hastalıkların ılıman bölgelerde kalıcı hale gelmesini önlemek için erken uyarı sistemlerinin bir an önce dijital bir ortak ağda buluşturulması gerekiyor.