Starlink'e Dişli Rakip: Amazon 1000. Uydusunu Üretti ve Geri Sayıma Geçti

Alçak dünya yörüngesindeki internet yarışı, SpaceX ve Amazon arasında hiç olmadığı kadar kızışıyor. Amazon, uzaydan geniş bant internet sağlama projesi olan Project Kuiper kapsamında önemli bir miladı geride bıraktı. Şirket, Kirkland, Washington'daki modern üretim tesisinde 1000. Kuiper uydusunun üretim hattından indiğini duyurdu. Üretim hızını inanılmaz bir seviyeye çıkaran teknoloji devi, ilk 27 uydusunu üretmek için altı ay harcamışken, bugün aynı sayıda uyduyu sadece bir haftada üretebilecek kapasiteye ulaştı.

Ancak bu devasa üretim başarısı, yörüngedeki gerçek durumla tam olarak örtüşmüyor. Amazon'un elinde bin adet hazır donanım bulunsa da şu an için yörüngede aktif olan uydu sayısı hala 396 seviyesinde kalmış durumda. Fırlatma ortaklarının yaşadığı teknik aksaklıklar nedeniyle yaşanan bu gecikme, Amazon'a düzenleyici kurumlar nezdinde pahalıya patlasa da şirket yönetimi önümüzdeki haftalarda başlayacak yeni fırlatma takvimiyle arayı kapatacağı konusunda son derece kararlı.

Kirkland Fabrikasındaki Üretim Devrimi ve Tüketici Elektroniği Yöntemleri

Amazon, Aralık 2022'de Washington eyaletinin Kirkland kentinde bulunan 170 bin metrekarelik boş bir depoyu kiralayarak işe başladı. Sadece 15 ay gibi kısa bir sürede bu atıl alanı dünyanın en gelişmiş uydu üretim fabrikalarından birine dönüştüren şirket, üretim süreçlerinde radikal bir dönüşüm gerçekleştirdi. Geleneksel havacılık ve uzay sanayisinde haftalar, hatta aylar süren test prosedürleri tamamen baştan yazıldı.

Amazon mühendisleri, akıllı telefon ve tüketici elektroniği üretiminde kullanılan hızlı, otomatize ve yüksek verimli test metodolojilerini uzay donanımlarına uyarladı. Bu sayede daha önce haftalar alan sistem kontrolleri artık yalnızca birkaç saat içinde tamamlanabiliyor. Üstelik Kuiper uydularının kalbi konumundaki tescilli itki sistemleri (propulsion systems) de dışarıdan tedarik edilmek yerine doğrudan bu tesiste, tamamen şirket içinde üretiliyor. Bu hamle Amazon'u, SpaceX'in ardından dünyanın en büyük ikinci uydu üreticisi konumuna yükseltti.

Starlink'in Eski Beyni Şimdi Jeff Bezos İçin Çalışıyor

Project Kuiper'ın arkasındaki liderlik koltuğunda tanıdık bir isim oturuyor: Rajeev Badyal. Yıllar önce SpaceX bünyesinde Starlink projesinin erken aşamalarını yöneten Badyal, sekiz yıl önce Elon Musk tarafından "fazla temkinli ve yavaş" hareket ettiği gerekçesiyle işten çıkarılmıştı. Bugün ise Badyal, metodik ve hatasız üretime odaklanan mühendislik felsefesini Amazon'da uyguluyor.

Badyal'ın liderliğindeki Project Kuiper ekibi, aceleci davranıp yörüngede başarısız olacak yüzlerce uydu göndermek yerine, yeryüzünde test edilmiş ve kusursuz çalışan bir üretim mimarisi kurmayı tercih etti. Gelen son bilgilere göre Amazon, United Launch Alliance (ULA) şirketine ait Vulcan Centaur roketiyle önümüzdeki haftalarda yeni bir fırlatma gerçekleştirecek. Bu fırlatmayı yıl bitmeden bir başka Vulcan uçuşu ve Arianespace tarafından gerçekleştirilecek bir diğer misyon takip edecek.

Düzenleyici Engeller: FCC ile Yaşanan Frekans Krizi

Üretim bandındaki bu büyük zafere rağmen yörüngedeki uydu kıtlığı Amazon'u regülasyon tarafında zor durumda bıraktı. ABD Federal İletişim Komisyonu (FCC) kuralları gereği, Amazon'un lisansını koruyabilmesi için 30 Temmuz tarihine kadar yörüngeye en az 1.616 aktif uydu yerleştirmiş olması gerekiyordu. Fırlatma araçlarının tedarikinde yaşanan küresel kriz nedeniyle bu hedefi kaçıran Amazon, ocak ayında iki yıllık bir ek süre talep etmişti.

FCC, Amazon'un süre uzatım talebini kabul etse de şirkete ciddi bir yaptırım uyguladı. Alınan karara göre, Temmuz ayı sonrasındaki fırlatılan tüm Kuiper uyduları, elektromanyetik spektrumun kritik Ka ve Ku bandı üzerindeki öncelik hakkını kaybetti. Bu durum, Amazon uydularının yörüngede SpaceX Starlink uydularıyla frekans çakışması yaşaması halinde, Starlink'e müdahale etmeyecek şekilde sinyal kısmak veya yön değiştirmek zorunda kalacağı anlamına geliyor.

Ancak FCC, Amazon'a açık bir kapı da bıraktı: Eğer şirket, gerekli donanım parçalarını ürettiğini ve fırlatma sözleşmelerinin rezerve edildiğini resmi olarak kanıtlarsa, spektrum önceliği hakkını Ekim 2027'den önce geri alabilecek. Fabrikada hazır bekleyen 1000 adet uydu ve fırlatma rampasında bekleyen iki adet Vulcan Centaur roketi, Amazon'un düzenleyicilere sunduğu en güçlü kanıtlar olarak öne çıkıyor.

Fırlatma Sektöründeki Darboğaz: Vulcan ve New Glenn Sorunları

Amazon'un uydularını gökyüzüne gönderememesinin arkasında, küresel fırlatma endüstrisinde yaşanan ciddi aksaklıklar yer alıyor. Şirket, farklı sağlayıcılardan yaklaşık 100 fırlatma satın almış olsa da bu roketlerin geliştirilme süreçleri sekteye uğradı.

• ULA Vulcan Centaur: Roketin üst aşamasında yaşanan nozül (nozzle) arızası sebebiyle fırlatmalar uzun süre askıya alındı.
• Blue Origin New Glenn: Jeff Bezos'un kendi uzay şirketi tarafından geliştirilen New Glenn roketinin bir prototipi, geçtiğimiz Mayıs ayında test platformunda infilak etti.
• Ariane 6: Avrupa'nın yeni nesil taşıyıcı roketi de gecikmelerle karşı karşıya kaldı ancak Amazon'un kontrat listesindeki yerini koruyor.

Küresel Ortaklıklar ve Avrupa'nın Hamlesi

Amazon, yörüngedeki fiziksel altyapısını kurmaya çalışırken ticari iş birliklerini de hız kesmeden sürdürüyor. Telekomünikasyon devleri Vodafone ve Vodacom, geçtiğimiz Nisan ayından bu yana Avrupa ve Afrika genelinde Kuiper sisteminin beta test kullanıcıları olarak faaliyet gösteriyor.

Diğer taraftan Avrupa Birliği de kendi egemen uzay interneti projesi olan IRIS² (Infrastructure for Resilience, Interconnection and Security by Satellite) üzerinde çalışıyor. Ancak Ağustos ayında imzalanan anlaşmalara rağmen IRIS² projesinin 2030 yılından önce ticari olarak hayata geçmesi beklenmiyor. Brüksel bu süreçte, Avrupa semalarındaki yerli operatörleri korumak amacıyla 2 GHz mobil uydu bandının üçte ikisini şimdiden rezerve etmeye başladı bile.

Sonuç ve Sektörel Analiz

Amazon'un 1000. uydusunu banttan indirmesi, Project Kuiper'ın artık bir tasarımdan ziyade devasa bir endüstriyel makineye dönüştüğünün en somut göstergesi. Rajeev Badyal'ın tüketici elektroniği disipliniyle harmanladığı üretim modeli, yeryüzünde mükemmel çalışıyor. Ancak uzay yarışında asıl galibi belirleyen unsur, fabrikadaki stoklar değil yörüngedeki aktif donanım gücüdür. Amazon, önümüzdeki aylarda Vulcan ve New Glenn roketleriyle yapacağı fırlatmalarda istikrarı yakalayabilirse, Starlink'in tekelini kırabilecek tek küresel güç olarak uzay tarihine adını yazdıracaktır.